Ɓaawo ko ɓe waɗi haare nde, e lewru September 2013, heeñol hakkunde Tigray People’s Liberation Front (TPLF) e Ethiopian National Army fuɗɗi. Nde ley ko fedde leydi anndini, soɓɓirre Mecelle yotti keewɗe asaweeje ɗiɗi faa ko hewti, ndeen fuf na haɓda e nokkuuje cakantaare e woylaare. Ɗuuɗal maaɗiiɓe, hawti e ko yi'etee dow majjitol ngol drones, anndiraama. E hakkunde ko TPLF wi'i dow ɓeɗo ɓuyto e sojaaji gomnati, haala kan woni hakkude ragare konu be waylugo.
Ɓe fuɗɗi ɓeddaaki konu ɓaawo wadugo hukuma dow bonondaaji nder hitaande 2018.
Ɓaawo haɓre ndeen, ɓe waɗii haɓre nder lewru September 2014, ɗoo waddi ko wi’etee ‘conflict of the civil war’ je duuɓi ɗiɗi. Ɓe leydi Ethiopia (ENDF) ɓeddi jahol yeeso bee nanta laamorɗe babe man, Mekelle, ɓaawo TPLF waɗi ko ɓe wi`i ɗum "jahol yeeso boɗɗum". Nde ɓe ɗo waɗa bee nanta hakkilgo dow birniji mawɗi diga leydi, ɗum ɗo wadda no haani yimɓe nder wuro man ɗo heɓa.
Firut Me'ar, mo waɗiri ko haɓɓodii e golleeji yimɓe, wi’i BBC ke ngeendam yimɓe Makkal na waawi laataade ndewɗo, sabu ɓe mbaawi heɓude ko ɓuri ko ɗum yiɗi hono nyamndu, ammaa sooro maɓɓe na wonnde ley nokku on, nden ɓe njaɓii ko heewti.
Ɓurna ko waɗata ɓeɗo heɓa ko ɓuri.
Ko wontiri e nde'e fu yo ko waɗiri yimɓe ɗuuɗɓe nyaw. Anniyaaji wi'ii ke ko hewti sappo e go'o na miila fadde nde soɓɓirre Ethiopian en yiɗi faa ɓeɗo filla. Ɗu’um bone ɗon hawta e ko waɗata nder konu 2010-2012, te ɗun wiiti dow ɓe laari lanyolgu nder Hirnaare Tigray te ɗum waɗii yimɓe ujunaaji ɗuɗɗi maayi.
TPLF: Ɗum waddi soja’en ɓeɗooɗi ko bo ɓeɗooɗa?
Ko mo wi’a e TPLF, Mikael Asgedom, o jaɓii ko ɓe waɗi. E mo wii’i, e ɓe waɗay ko haani ngam ɓe hokka NDLF laawol o nasti nder Tigray ngam ɓe heɗiiɓe nden bo ɓe laara ɓe dow inaare ɓurnde semmbe. Ɓe holli ɓe ɗo waɗa ko haandi dow ɓe laara ɓe wi’i ɓeɗo fiɗita bee nanta ɓe ƴowna ɓe nder wuro man.
Ammaa, annde keewɗe na miijoo dow ko wi’etee on; Cameroon Hudson, mo annditirteeɗo haala njamu e deendu ley leydi Afirka, o hollii keh TPLF yo yimɓe ɓeydiiɓe semmbe maɓɓe, faa hannden e soɓɓurreewo en nder maɓɓe, e ko haɓɓodi e ko hewti e golleeji soojaaji ɗi ɓe yiɗi faa ɓe ñiɓdi soɓɓen ley leydi Ethiopia.
Ɗum waɗi daliilaaji ɗi’i ngam ɓe heɗi ko haani.
Ɓurnaaki TPLF heɓi daliilaaji ɗuɗɗi ɗi siyaasaku e kuuɗe maɓɓe; dow ko ɓe waɗata, ɓe sankiti yimɓe mawɓe nder mofgal man, hawtidiri e ardiiɓe maɓɓe bee diplomats maɓɓe, ngam ɓe facci koo bo ɓe jaɓi, ɗoo waɗi ɓe seka no ɓe laamata hoore maɓɓe.
Abraha Hailezgi, anndanɗo jannde anndal ngal Jami’a Mekelle, na holla ko haɓɓodii e golleeji sojaaji leydi. Mo holli dow sooja’en ɓesdi e ko nandi e maɓɓe nder kuuɗe ɗe wala daliila. Ɗum waddi waylugo TPLF, je goɗɗi laarata bano ɓeɗo laara yimɓe maɓɓe, yaago ko ɗum yiɗi nder ummatoore nde ɓe laarata TPLF dow moƴƴintinaare.
Ɗum ɗoo waɗi daliilaaji ɗi ɓe waɗata ɗum.
Ɓurnaaki laamu nder ardugal TPLF waɗii ko haani dow tiggol maɓɓe, nden boo ɗu’um walliti haro ɓe waɗa wala laawol ngam ɓe hawta hoore maɓɓe ngam ɓe laara semmbe ndemri diga NDPF, je ɓe semmbiɗini kuuɗe maɓɓe e duuɓiji ɓaawo ɗon.
Laawol: Konu ɗuɗɗi ko bo shiya hakkilo?
Ko haɓɓodii e ko waawi saaka, miilooji ɗiɗi woni: Yared Tibebu, mo leydi Ethiopia wi’ii ke konngol ngol waɗata duuɓi ɗuɗɗi, dow taarikiiji TPLF, ɓe waɗi ka miijo ke ɓe waawata jokkugo sooro maɓɓe faa wakkati ɗuɗɗe.
Cameroon Hudson, e ko wontiri, o wi’i ke ɓe haɗii konu mawɗo, amma bo ɓe miila wakkatiire nde yimɓe ɗuɗɗi waɗata motte koo boo ɓe fakata motte, ngam TPLF walaa semmbe sam maa wala semmbe fiɗugo soja'en leydi maɓɓe.
Ɗum holli ko wi’etee Eritrean involvement.
Ɓe yi’i Eritrea ɗon waɗa ko haani dow konu man; ɓe wi’i sooja’en Eritrean en jooɗii e lesdi maɓɓe nder lewru October, amma ɓe warii yeeso. Anndal ngal holli Eritrea laato ɗum walaa semmbe sam ngam heɓa jaɓugo TPLF ngam ɓe heɓata faɗɗan lesɗe Ethiopia, nden boo ɓe miila ke ɓe hokka TPLF jaɓle ɗe wala semmbiɗinki soja’en maɓɓe.
Ɗum waɗi ɓeɗo waɗa ka'idaaji dow ko haani.
Ammaa ko yimɓe mbi'ata, nokkuure nde balmi on na woodi soynde darnde maare, e ko ɓe wi'i dow konu mawɗo ley woylaare e lewru hirnaare leydi man, hono hakkunde Eritrea e keeri leydi man ɗakkol wuro Sheraro, e boo soɓɓurreewo maɓɓe no mbaawi yajjinki soojaaji ɗi fuuh ley caaka Tigray.
Ɓe waɗii laabi wiɗitol e internet en ɓeɗo waɗa biditol dow ko fe’ata, amma bo soja’en ɗo naftira bee na’uraaji maɓɓe ha nokkuuje fere-fere bana haa Yechila, ɗo holla no soja’a en hakkilanta babe man.
| Perspective | Argument principal | Source / Acteur |
|---|---|---|
| Retrait stratégique | Isolement de l'ennemi sur un terrain favorable | Mikael Asgedom (TPLF) |
| Dégradation militaire | Manque de technologie et fragmentation interne | Cameroon Hudson (Analyste) |
| Vision politique | Perte de légitimité et de soutien populaire | Abraha Hailezgi (Chercheur) |